Түркия өзінің бай мәдени мұрасын қорғау және шетелге заңсыз шығарылған тарихи қазыналарды елге қайтару бағытында кезекті ірі жетістікке жетті. Ыстанбұл Археология мұражайында өткен баспасөз мәслихатында Түркияның Мәдениет және туризм министрі Мехмет Нури Эрсой АҚШ-тан жақында қайтарылған 100 мәдени жәдігерді ресми түрде таныстырып, «Шығар жол жоқ: Бубон» (No Way Out: Boubon) көрмесінің шымылдығын ашты.
Түркия Мәдениет және туризм министрлігі 2026 жылдың мамыр айында АҚШ-тағы аукциондардың бірінде анадолылық жәдігерлердің сатылымға шығарылғанын анықтап, жедел шаралар қабылдады. Манхэттен округтік прокуратурасымен және АҚШ Ішкі қауіпсіздік тергеу қызметімен (HSI) ғылыми дәлелдерді бөлісу арқылы аукцион тоқтатылып, жәдігерлерді Түркияға аман-есен қайтару қамтамасыз етілді. Сапарды ұйымдастыруға Turkish Airlines компаниясы да қолдау көрсетті.
Елге оралған 100 жәдігердің арасында ерекше орын алатын басты жәдігерлер:
-
Хорозтепе қазыналары (Тоқат өңірі): Ербаа ауданындағы Хорозтепеден бұрын заңсыз әкетілген, біздің заманымызға дейінгі 2300–2000 жылдарға (Ерте қола дәуірі) жататын 40 дана салтанатты музыкалық аспаптар, қару-жарақтар мен металл ыдыстар. Бұл жәдігерлер 70 жылдан кейін елге оралып отыр.
-
Дүвер терракоталық плиткалары (Бурдур өңірі): Архаикалық кезеңге (б.з.д. VI ғасыр) жататын 44 терракоталық сәндік плиткалар. Бұған дейін АҚШ, Дания және Вирджиния мұражайларынан қайтарылған бөлшектер Лос-Анджелестегі Гетти мұражайынан соңғы топтың оралуымен толығымен жиналды.
-
Афродисиас пен өзге де көне қалалардың қазыналары: Айдын провинциясындағы Афродисиас көне қаласынан табылған портрет, театр бетперделері мен құдайлардың мүсіншелері.
«Шығар жол жоқ: Бубон» көрмесі Бурдурдың Ибеджик ауылы маңындағы Бубон көле қаласынан 1960-шы жылдары заңсыз қазба жұмыстары кезінде ұрланып, шетелге бөлшектеліп әкетілген қола мүсіндердің тарихын баяндайды.
Ғалымдар мүсіндердің аяқ бөліктері мен тас тұғырларындағы іздерді салыстырып, металл мен топырақ құрамына зертханалық анализ жүргізу арқылы олардың түпнұсқалығын толық дәлелдеді. Көрмеде Рим императорлары Луций Вер, Септимий Север, Каракалла және Марк Аврелийдің қайта жинақталған қола мүсіндері көпшілік назарына ұсынылды. Бұл оқиға 2023 жылы Бурдур мұражайының координациясымен Бубон көне қаласында қайта басталған археологиялық қазба жұмыстарына жаңа серпін берді.
